Türkiye'nin Toryum Kaynakları Yeni Nesil Nükleer Teknolojiler İçin Kullanılacak

Türkiye, Eskişehir ve Malatya'da tespit edilen toryum kaynakları ile dikkat çekerken, Kayseri, Sivas, Diyarbakır ve Burdur'daki sahalarda da araştırmalar devam ediyor.

Ülkenin, dünya genelinde en büyük toryum rezervlerine sahip olduğu ifade ediliyor. Nükleer yakıt üretiminde önemli bir ham madde olan toryum, yaklaşık 50 farklı mineralin bileşiminde yer alıyor. Ancak doğada serbest halde bulunmayan bu element, genellikle nadir toprak elementleri ile birlikte bulunuyor ve radyoaktif özellikler taşıyor.

Toryum, uygun nükleer işlemlerle bir tür uranyuma dönüştürülebiliyor. Bu özellik, onun nükleer yakıt döngüsünde alternatif bir kaynak olabileceğini düşündürüyor. Ancak toryumun doğrudan nükleer yakıt olarak kullanılabilmesi için ek nükleer süreçler ve yakıt işleme teknolojileri gerekmekte. Bu nedenle, şu an için ticari ölçekte toryum kullanan bir nükleer santral bulunmuyor.

Toryumun, özellikle ergimiş tuz reaktörleri gibi modern reaktör tasarımlarında kullanımı için araştırmalar gerçekleştiriliyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, toryumun yakıt ya da örtü tuzu olarak kullanılması durumunda uranyum üretimi yapılabileceğini ve toryum-uranyum yakıt döngüsüne geçiş için bir fırsat sunduğunu belirtiyor.

Bununla birlikte, endüstriyel ölçekte uygulanabilir bir ergimiş tuz reaktörü tasarımına ulaşmak için çözülmesi gereken teknik zorluklar bulunuyor. Çin, toryum yakıtlı reaktör teknolojisinde öne çıkarken, Hindistan, ABD ve Avrupa'da da benzer çalışmalar sürmekte.

ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'na göre, dünya genelinde toryum genellikle monazit gibi minerallerde yer alıyor ve bu mineraller nadir toprak elementlerinin üretimi için kullanılıyor. Toryumun gelecekte ekonomik bir nükleer hammadde olması, kaynağın büyüklüğüne ve cevherin işlenmesine bağlı.

OECD Nükleer Enerji Ajansı ve IAEA'nın 2014 tarihli ortak raporuna göre, dünyada yaklaşık 6,36 milyon ton toryum rezervi bulunuyor ve bunun 374 bin tonu Türkiye'ye ait. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın haziranda güncellediği verilere göre, Eskişehir-Sivrihisar'da 380 bin 141 ton, Malatya-Kuluncak'ta 3,8 milyon ton ve Eskişehir Beylikova-Sivrihisar'da 694 milyon ton toryum rezervi mevcut.

Türkiye, bu toryum kaynaklarını yüksek katma değerli ürünler ve nükleer teknolojiler geliştirmek amacıyla değerlendirmeyi hedefliyor. Bu çerçevede, Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu ile Danimarka merkezli Copenhagen Atomics arasında bir mutabakat zaptı imzalandı. Bu anlaşma ile toryumun yeni nesil nükleer reaktörlerde kullanımı için AR-GE ve projelendirme çalışmaları yürütülecek ve Türkiye'de ergimiş tuz reaktörleri için toryum bileşikleri üretilecektir.

Söz konusu girişim, Türkiye'nin toryum kaynaklarını sadece hammadde olarak değerlendirmekle kalmayıp, aynı zamanda nükleer yakıt bileşikleri, araştırma-geliştirme ve yeni nesil reaktör teknolojileri ile bir bütün olarak ele alma çabasının bir parçasıdır.